Transitiegesprek

Tijdens dit TransitieGesprek stond één praktische vraag centraal: hoe werken mensen en organisaties vanuit (sterk) verschillende posities, mandaten en wereldbeelden toch sámen aan grote opgaven als de energietransitie, circulaire economie of inclusieve arbeidsmarkt? In het gesprek werd het helderder waar de mismatch uit kan ontstaan. Die zit ingebakken in structuren van financiering, aanbesteding en taal.

Erik Arkesteijn (Katalys) formuleerde één kernprobleem: overheden financieren en organiseren vanuit sectoren, maar bewoners denken geografisch – vanuit hun eigen wijk en leefomgeving. Die mismatch manifesteert zich in aanbestedingen waarbij een sociaal-ecologisch wijkinitiatief (zoals Groengroepen in Arnhem) moet concurreren met een commercieel hovenier, in contracten van honderd pagina’s die voor bewonersinitiatieven volstrekt onwerkbaar zijn, en in financieringspotjes die slechts één opgave kennen terwijl initiatieven er meerdere tegelijkertijd aanpakken. Initiatieven die buiten deze kaders vallen, vallen niet tekort – er is gewoon geen passend kader. Wat ze nodig hebben, noemde de breakout-groep ‘opgroeirecht’: ruimte om capaciteiten te ontwikkelen voordat ze op gelijke voet met marktpartijen worden beoordeeld.

Vera Breugem (Commons Network) stelde een bredere vraag: wie is eigenlijk eigenaar van de economie? Ze wees op een paradox – bij verkiezingen trekken we onze democratische jas aan en zijn we ons bewust van wie de macht heeft. In de economie doen we die jas snel weer uit. Commons, coöperaties en bewonersinitiatieven zijn het praktische antwoord: economie in handen van de gemeenschap. Maar overheden (her)kennen vaak alleen ‘marktpartij’ of ‘gesubsidieerde organisatie’. Amsterdam Cooperatief Verbond (Meentcoop) werkt daarom aan groter begrip: coalitievorming bij raadslieden voor erkenning en opdrachten. Commons Network begeleidde een traject waarbij Amsterdamse ambtenaren een jaar lang werden gekoppeld aan bewonersinitiatieven – een vorm van wederzijds leren die al een nieuwe ronde krijgt.

Noël Josemans (Impact024) bracht de aanpak die door meerdere deelnemers werd herkend: begin niet met structuren en rollen, maar met het thema. Zodra mensen bijeen zijn rondom een gedeeld vraagstuk, vallen veel domeingrenzen en sociale verschillen al vaak weg. En als taalverschil dat samenwerken blokkeert, is de oplossing simpel: ga doen. “In doen vind je elkaar.” De taakdemocratische aanpak die hij in Nijmegen toepaste, maakt dit structureel: vijf gelijkwaardige groepen – overheden, bedrijven, kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties en bewonersinitiatieven – elk met een eigen taak, niet één regisseur.

Voor bezoekers die dit gesprek terugkijken: de kern is dat overstijgende samenwerking niet faalt door gebrek aan goodwill, maar door structuren die samenwerking op de manier die de opgave vraagt, systematisch bemoeilijken. De handelingsperspectieven die uit dit gesprek kwamen – van principes boven aanbestedingen tot publiek-civiele incubators en action learning – zijn concreet en toepasbaar. Breng de hefboom in stelling.

Klik hier voor de volledige samenvatting van dit TransitieGesprek (PDF).