Transitiegesprek

Tijdens dit TransitieGesprek stond de prangende vraag centraal hoe we kunnen komen tot een rechtvaardige energietransitie die de mondiale ongelijkheid doorbreekt in plaats van vergroot. Met bijdragen van Hilde Stroot (Oxfam Novib), Jan Juffermans (Platform DSE) en Hans van de Sande werd pijnlijk duidelijk dat de huidige transitie in het Noorden onverschillig staat tegenover het Zuiden. De uitdaging is dan ook niet alleen om fossiele brandstoffen uit te faseren, maar om de dieperliggende, extractieve machtsstructuren te transformeren en te bouwen aan een werkelijk solidaire wereldeconomie. Het gesprek bood een scherpe analyse van de status quo en bood concrete juridische, economische en spirituele handelingsperspectieven aan.

Een belangrijk inzicht uit het gesprek was dat de ecologische crisis onlosmakelijk verbonden is met extreme mondiale ongelijkheid. Volgens de sprekers is de mondiale gebruiksruimte structureel oneerlijk verdeeld: de rijkste 1% stoot meer CO2 uit dan de armste helft van de wereldbevolking, terwijl de zwaarste klappen vallen in het Zuiden. Hilde Stroot schetste hoe landbouwgrond in het Zuiden wordt opgeofferd voor biobrandstoffen voor het Noorden, en hoe de jacht op transitiemineralen zoals lithium en kobalt leidt tot lokale uitbuiting en ecologische vernietiging. Hoewel 70% van deze reserves in het Zuiden ligt, vloeien de winsten weg naar westerse en Chinese multinationals. Jan Juffermans voegde daaraan toe dat de gemiddelde voetafdruk in het Noorden de planetaire grenzen allang heeft overschreden en dat het huidige financiële systeem ontwikkelingslanden via schuldverplichtingen netto juist geld laat terugbetalen aan rijke landen.

Tegelijkertijd werd geanalyseerd waarom de politieke weg naar verandering zo stroef verloopt. Dertig jaar aan internationale klimaatonderhandelingen hebben nog altijd geleid tot te weinig bindende afspraken. De recente top in Santa Marta (2026) was weliswaar historisch omdat de uitfasering van fossiele brandstoffen expliciet op de agenda stond, maar lidstaten — waaronder de EU — toonden te weinig ambitie door een bindend verdrag zoals de Fossil Fuel Non-Proliferation Treaty niet te erkennen. Ondertussen barst het VN-humanitaire hulpsysteem door een stijging van 800% aan klimaatgerelateerde noodoproepen uit zijn voegen. Hans van de Sande legde de vinger op een dieperliggende oorzaak: het Noorden mist een dimensie die men – en in het bizonder inheemse volken – het Zuiden wel hebben. Ons analytisch-materialistische, kapitalistische wereldbeeld reduceert alles tot transacties, waardoor we de verbinding tussen economie, ecologie en gemeenschap (oikos) zijn verloren.

De kern van het gesprek was daarom dat de grootste kans ligt in een gecombineerde strategie van denunciar y anunciar: het expliciet benoemen van misstanden én het aankondigen van de nieuwe wereld. Een van de meest kansrijke, concrete routes die werd besproken is de juridische weg. Door de stelling “A Fair Earth Share is a human right” via de VN-Algemene Vergadering voor te leggen aan het Internationaal Gerechtshof, kan er via een Advisory Opinion worden gebouwd aan bindende ‘Footprint Justice’. Het succesvolle Vanuatu-precedent laat zien dat deze coalitiestrategie — gesteund door netwerken als MEGA en de Wellbeing Economy Governments — daadwerkelijk tanden heeft. Daarnaast ligt er een enorme kans in het heroverwegen van onze relaties: door de spirituele dimensie serieus te nemen, over te stappen op een regeneratieve lokale economie en het Zuiden niet langer als leverancier, maar als leermeester te zien, kantelen we het systeem van binnenuit.

Voor bezoekers die dit gesprek terugkijken, is de belangrijkste boodschap dan ook dat een rechtvaardige transitie vraagt om een fundamentele systeemwijziging. We kunnen de klimaatcrisis niet oplossen met de logica die hem heeft veroorzaakt; een technische transitie zonder herverdeling van rijkdom en macht verschuift slechts het probleem. De opgave is nu om de krachten van ngo’s, burgerinitiatieven, progressieve vermogenden en regeneratieve netwerken te bundelen en de druk op te voeren voor een bovengrens aan rijkdom en bindende internationale verdragen.

Klik hier voor een uitgebreide samenvatting het TransitieGesprek.